Blokkade Hormuz wakkert angst aan over Straat van Malakka bij Singapore

De blokkades rond de Straat van Hormuz door Iran en de VS zorgen voor een onverwacht neveneffect: groeiende nervositeit rond een andere cruciale handelsroute, de Straat van Malakka.

Dit vaarwater is het smalste en drukste ter wereld. Op het nauwste punt is de doorgang slechts 2,7 kilometer breed, ruim tien keer smaller dan Hormuz. Tegelijk stroomt hier jaarlijks zo’n 40 procent van de wereldhandel doorheen, waaronder het grootste deel van de olie die vanuit het Midden-Oosten naar China, Japan en Zuid-Korea wordt vervoerd.

Malakka als volgende kwetsbare schakel

De zorgen zijn allesbehalve theoretisch. Bij de aankondiging van de blokkade gaf Trump opdracht om schepen op internationale wateren te onderscheppen als zij tol hebben betaald aan Iran. Juist in de wateren rond de Straat van Malakka gebeurt iets vergelijkbaars: daar wordt Iraanse olie vaak overgeladen van de ene tanker op de andere om leveringen aan Aziatische afnemers te verhullen.

Daarmee raakt Malakka nu al indirect betrokken bij het conflict, zonder dat er sprake is van een officiële blokkade. Voor China is dat een gevoelig punt. Het land ziet zijn afhankelijkheid van deze route al jaren als een strategisch risico. Dit zogenoemde Malakka-dilemma werd begin jaren 2000 al benoemd onder president Hu Jintao.

Aziatische landen kiezen verschillende koersen

De crisis rond de Straat van Hormuz legt duidelijke verschillen bloot tussen landen in Zuidoost-Azië.

Singapore kiest voor een principiële lijn. Minister van Buitenlandse Zaken Balakrishnan benadrukte in het parlement dat vrije doorvaart een recht is volgens internationaal recht. Volgens hem zou onderhandelen met Iran over doorgang of tolbetaling een gevaarlijk precedent scheppen, zeker voor een cruciale route als de Straat van Malakka.

Maleisië slaat juist een pragmatischere toon aan. Premier Anwar Ibrahim zocht direct contact met de Iraanse president Pezeshkian en wist doorgang voor Maleisische schepen veilig te stellen. Vanuit Kuala Lumpur klonk ook kritiek op Singapore. Volgens de regering laat Maleisië zich niet de les lezen als het gaat om diplomatie.

Indonesië positioneert zich als derde sleutelspeler. President Prabowo benadrukte dat circa 70 procent van de energie en handel van Oost-Azië via Indonesische wateren loopt. Die positie wil hij verzilveren door nauwer samen te werken met de VS op defensiegebied.

Maar dat roept intern weerstand op. Een kolonel van de Indonesische strijdkrachten waarschuwde publiekelijk dat te nauwe banden met Washington het land kan meeslepen in conflicten waar het niets mee te maken wil hebben. De spanning is duidelijk: Indonesië wil profiteren van zijn strategische ligging, maar niet het risico lopen om speelbal te worden van Amerikaanse belangen.

Wat vandaag nog ondenkbaar lijkt

De directe dreiging voor de Straat van Malakka is voorlopig beperkt. Er is geen sprake van een blokkade en ook geen actieve vijandelijkheden in de regio. Toch laat de situatie rond Hormuz zien hoe snel een cruciale handelsroute onder druk kan komen te staan.

Zoals een analist van de Hinrich Foundation in Singapore het verwoordde: wat vandaag ondenkbaar lijkt, hoeft dat morgen niet meer te zijn. Juist daarom groeit de aandacht voor het strategisch gebruik van belangrijke zeeroutes en de vraag hoe kwetsbaar Malakka werkelijk is.

Voor de wereldeconomie is dat van groot belang. Als de Straat van Hormuz geldt als de olie-ader van de wereld, dan is Malakka de slagader van de mondiale handel. Een verstoring daar zou de impact van de huidige crisis ruimschoots kunnen overtreffen.