De schuldenbom van $2 biljoen die overheden begint te verslinden

De wereld heeft een nieuw monster gecreëerd. Volgens de Financial Times betalen overheden inmiddels meer dan 2 biljoen dollar per jaar aan rente op hun schulden. Dat is geen abstract boekhoudkundig probleem meer. Het is geld dat niet naar defensie, zorg, energiezekerheid, infrastructuur of belastingverlaging kan.

In landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk geven overheden nu al meer uit aan rente dan aan defensie. Dat is niets minder dan historisch.

Gratis geld is voorbij

Jarenlang konden politici doen alsof schulden er nauwelijks toe deden.Na de financiële crisis hielden centrale banken rentes extreem laag. Overheden konden blijven lenen zonder directe pijn. De rekening werd vooruitgeschoven.

Die tijd is voorbij. Rentes zijn gestegen, centrale banken bouwen hun obligatieportefeuilles af en beleggers eisen weer discipline. Tegelijkertijd blijft de schuldenberg groeien.

De Amerikaanse staatsschuld passeerde vorige maand 40 biljoen dollar. OECD-landen lenen dit jaar naar verwachting samen 18 biljoen dollar, een nieuw record.

Het probleem is niet alleen de omvang van de schuld. Het probleem is dat oude goedkope schuld langzaam wordt vervangen door nieuwe dure schuld.

De obligatiemarkt neemt de controle terug

Voor politici is dat gevaarlijk. Zolang beleggers obligaties blijven kopen, lijkt alles beheersbaar. Maar als zij hogere rentes eisen, verandert de rekensom snel.

Dan ontstaat een vicieuze cirkel. Hogere rentelasten verslechteren de begroting. Slechtere begrotingen maken beleggers nerveuzer. Nervositeit duwt rentes verder omhoog. En daardoor stijgen de rentelasten opnieuw.

Dat is de doom loop waar markten bang voor zijn. In het VK en Frankrijk zie je al hoe snel dat politiek kan doorwerken. Begrotingsdruk, hogere rentes en zwakke groei maken regeringen kwetsbaar. Iedere nieuwe uitgave moet worden afgewogen tegen een steeds zwaardere renterekening.

AI als redding of extra druk?

Er is één hoopvol scenario, namelijk hogere productiviteitsgroei dankzij AI. Als AI de economie echt veel efficiënter maakt, kunnen belastinginkomsten stijgen en schulden draaglijker worden. Dan groeit de economie als het ware uit haar schuldenprobleem.

Maar dat is nog geen zekerheid. Sterker nog, de AI-boom vraagt zelf gigantisch veel kapitaal. Techbedrijven lenen en investeren massaal in datacenters, chips en energie-infrastructuur. Daarmee concurreren zij met overheden om dezelfde spaarpot van beleggers.

Als overheden steeds hogere rentes moeten betalen, kan dat de financiering van de AI-cyclus juist moeilijker maken.