President Trump heeft een marineblokkade bij de Straat van Hormuz aangekondigd. Dat klinkt als een krachtige zet, maar tussen een bericht op sociale media en de werkelijkheid op zee zit een groot verschil.
Hoe werkt zo’n blokkade precies? Wat kan de Verenigde Staten daadwerkelijk afdwingen? En welke landen of markten voelen de gevolgen het hardst?
Dit is wat we tot nu toe weten.
Het bericht van Donald Trump op Truth Social was stevig geformuleerd. Volgens hem zou de Amerikaanse marine alle schepen blokkeren die de Straat van Hormuz in of uit varen. Ook dreigde hij schepen op internationale wateren te onderscheppen als die tol hebben betaald aan Iran.
Het Amerikaanse Central Command schetst een ander beeld. Volgens het leger gaat de maatregel in vanaf maandagmiddag en richt die zich specifiek op schepen die van en naar Iraanse havens en kustgebieden varen. De vrije doorgang door de zeestraat blijft intact voor andere scheepvaart.
Dat verschil is cruciaal. Waar Trump spreekt over een volledige blokkade, lijkt het leger de actie te beperken tot Iraans verkeer. Welke interpretatie uiteindelijk leidend wordt, moet in de praktijk blijken.
Een blokkade in de Straat van Hormuz betekent in de praktijk geen fysieke muur op zee. Het draait om controle. Amerikaanse marineschepen patrouilleren in het gebied, identificeren schepen en kunnen die aanhouden, inspecteren of zelfs enteren als daar aanleiding toe is. In eerdere operaties, zoals bij Venezuela, werden schepen met banden met het regime onderschept en in beslag genomen.
De Verenigde Staten hebben daar de middelen voor. In de regio opereren zware marineschepen en gevechtsvliegtuigen, en er wordt gewerkt met escortes en mogelijk zelfs mijnenbestrijding. Dat laatste is geen detail. Er zijn aanwijzingen dat Iran zeemijnen heeft geplaatst, wat het verkeer extra gevaarlijk maakt en operaties complexer maakt.
Toch is de situatie in de Straat van Hormuz van een totaal andere orde. Het is een van de drukste en strategisch belangrijkste zeeroutes ter wereld, waar een groot deel van de mondiale oliehandel doorheen gaat. Dat maakt elke vorm van controle direct risicovol en politiek explosief.
Daar komt bij dat Iran militair aanwezig is via de Revolutionaire Garde. Die waarschuwt dat buitenlandse oorlogsschepen in de zeestraat als een provocatie worden gezien. De kans op escalatie ligt daardoor voortdurend op de loer.
Irans greep op Hormuz is het meest effectieve wapen van de oorlog gebleken. Waar veel experts voor het conflict dachten dat Iran de zeestraat nooit zou sluiten vanwege de eigen olie-export, bleek Teheran in staat om anderen te blokkeren terwijl het zelf bleef exporteren.
Dat leverde Iran hogere prijzen op voor zijn olie en sneed tegelijk de rest van de wereld af van een vitale aanvoerroute. De blokkade is Washingtons poging om dat om te draaien: Irans olie-inkomsten afsnijden en de financiële druk maximaal opvoeren.
Een succesvolle blokkade raakt Iran hard. Het land is zwaar afhankelijk van olie-export. De afgelopen weken profiteerde Iran juist van hogere prijzen. Olie die normaal met korting werd verkocht, ging recent zelfs boven de Brent-prijs van de hand dankzij een Amerikaanse vrijstelling die landen als India toestond om Iraanse olie te kopen.
Die inkomsten, goed voor honderden miljoenen dollars sinds het begin van de oorlog, kunnen nu opdrogen. Iran heeft dat geld hard nodig voor de wederopbouw na de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen.
Maar Iran toont zich bereid om pijn te lijden. Parlementsvoorzitter Ghalibaf schreef op X: geniet van de huidige pompprijs, want door deze blokkade zul je binnenkort terugverlangen naar benzine van 4 tot 5 dollar per gallon.
De regio die het hardst wordt geraakt is Azië. Landen als India, China, Japan en Zuid-Korea zijn zwaar afhankelijk van olie uit de Perzische Golf. De vrijstelling voor Iraanse olie wordt door de blokkade waarschijnlijk ongeldig. Landen die deals met Iran hadden gesloten, zullen nu terugdeinzen uit angst voor een botsing met Washington.
De grote onzekerheid blijft hoe ver de VS bereid zijn te gaan. Gaat de marine daadwerkelijk schepen enteren en in beslag nemen? Wat gebeurt er als Iran of China een confrontatie aangaat? En is Washington bereid om de eigen economie en bondgenoten de pijn te laten voelen van nog hogere olieprijzen?
Frankrijk en het VK organiseren binnenkort een conferentie over een internationale missie om de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz te herstellen.
Goldman Sachs boekte 5,3 miljard dollar aan inkomsten uit aandelenhandel in het eerste kwartaal. Een nieuw record, aangedreven door oorlogsvolatiliteit.
De Europese Commissie stelt op 22 april lagere energiebelastingen en netkosten voor om de impact van stijgende olie- en gasprijzen te dempen.
De mislukte vredesgesprekken met Iran drukken maandag op aandelen. Analisten verwachten een stijgende dollar en olieprijs. De schade kan meevallen als markten het als uitstel zien.
Drie tankers lijken via een nieuwe route langs Oman de Straat van Hormuz binnen te varen. Het zou de eerste doorbraak zijn sinds de blokkade.
Frankrijk haalt goud terug uit de Verenigde Staten, boekt miljardenwinst en kiest voor opslag in eigen land. Wat betekent dat nu?
