De Amerikaanse marineblokkade rond de Straat van Hormuz zet de Iraanse olie-export steeds verder onder druk. De uitvoer is de afgelopen weken scherp gedaald en de opslag raakt in hoog tempo vol. Volgens een hoge Iraanse functionaris is het land inmiddels begonnen de productie terug te schroeven.
Toch waarschuwen analisten dat Washington mogelijk één belangrijk punt onderschat. Teheran heeft tientallen jaren ervaring met dit soort scenario’s en weet hoe het met die druk moet omgaan.
De oorlog in het Midden-Oosten lijkt af te stevenen op een patstelling, waarbij beide partijen wachten tot de ander toegeeft. Door de belangrijkste inkomstenbron van Iran te raken, probeert president Donald Trump druk op te voeren om het conflict te beëindigen. Dat conflict heeft inmiddels grote gevolgen voor zowel de geopolitiek als de wereldwijde energiemarkten.
Toch toont Iran zich tot nu toe veerkrachtig. Het land grijpt terug op een beproefd draaiboek om de druk zo lang mogelijk vol te houden en de kosten voor Washington op te voeren, onder meer door hogere olieprijzen. Die tikten deze week het hoogste niveau in vier jaar aan.
Volgens een Iraanse functionaris, die anoniem wil blijven, verlaagt Teheran de productie bewust al voordat de opslag volledig vol raakt. Zo probeert het problemen voor te blijven. Ingenieurs hebben door eerdere sancties geleerd hoe ze olievelden tijdelijk kunnen stilleggen zonder blijvende schade en die later snel weer opstarten.
“We hebben genoeg expertise en ervaring,” zei Hamid Hosseini, woordvoerder van de Iraanse vereniging van olie-, gas- en petrochemische exporteurs. “We maken ons geen zorgen.”
De aanpak van Iran is niet nieuw. Tijdens de eerste termijn van Trump werden deze technieken al ontwikkeld, nadat de Verenigde Staten in 2018 het nucleaire akkoord met Iran opzegden en zware sancties oplegden. Die dwongen Teheran destijds om de olieproductie terug te schroeven. Toch bleek dat op de lange termijn geen blijvende klap. In de jaren daarna wist Iran de productie juist weer op te voeren.
Toch is de situatie nu anders. In eerdere sanctierondes wist Iran olie nog heimelijk naar China te exporteren via een eigen vloot tankers en een netwerk van schepen buiten het zicht van toezichthouders. Die schaduwvloot bestaat nog steeds, maar werkt minder effectief nu de Verenigde Staten de wateren rond de Straat van Hormuz actief blokkeren. Daardoor liggen tientallen miljoenen vaten olie vast op zee.
Iraanse functionarissen erkennen dat deze strategie niet eindeloos vol te houden is. De vraag is vooral wie de economische druk het langst kan dragen. Iran gokt erop dat de stijgende olieprijzen uiteindelijk ook pijn doen in de Verenigde Staten en zo de druk op Washington vergroten.
Iran heeft in het verleden vaker laten zien dat het zijn positie op de oliemarkt weet te behouden, zelfs onder zware druk. Het land hield contact met afnemers, soms eenzijdig, bijvoorbeeld door berichten te sturen die door sancties niet beantwoord mochten worden.
Volgens Brett Erickson van risicoadviesbureau Obsidian Risk Advisors onderschat Washington die veerkracht. “De aanname dat Iran passief zal toekijken tot het bezwijkt onder de druk klopt niet,” stelt hij. “Regimes passen zich aan, ze geven niet zomaar op.”
Toch brengt het terugschroeven van de productie risico’s met zich mee. Olievelden hebben een stabiele druk nodig en verkeerd stilleggen kan blijvende schade veroorzaken. Daar lijkt het Witte Huis deels op te gokken.
Tegelijk staat de Iraanse economie zwaar onder druk. De munt zakte deze week naar een nieuw dieptepunt ten opzichte van de dollar, terwijl oorlogsschade aan sectoren als staal en plastic de prijzen opdrijft. De overheid ziet zich daardoor genoodzaakt ook andere exportstromen te beperken, die normaal gesproken een belangrijke bron van inkomsten vormen.
Toch stellen Iraanse functionarissen dat ze de huidige druk voorlopig aankunnen. De Iraanse leiders zetten al jaren in op een zogenoemde verzets-economie, een model dat draait om het opvangen en beperken van Amerikaanse druk, in plaats van snelle economische groei.
Volgens een hoge functionaris heeft Iran de olieproductie inmiddels deels teruggeschroefd, al worden geen exacte cijfers genoemd. Mogelijk gaat het om tot 30 procent van de olievelden. De risico’s daarvan zouden beheersbaar zijn dankzij ervaring uit eerdere sanctieperiodes. “We weten welke putten we kunnen sluiten zonder schade en hoe we ze snel weer opstarten,” aldus Hosseini. Eerder deze week ontkende hij nog dat de productie was verlaagd. Staatsbedrijf National Iranian Oil Company gaf geen reactie op vragen.
Hoe lang Iran deze strategie kan volhouden, blijft onzeker. Analisten zijn het er niet over eens wanneer de opslagcapaciteit volledig bereikt wordt, het moment waarop productie noodgedwongen verder omlaag moet. Trump stelde vorige week nog dat de Iraanse olie-infrastructuur binnen drie dagen zou instorten, maar die voorspelling kwam niet uit.
Volgens bronnen rond het Iraanse energiebeleid heeft het land bij het huidige tempo nog ongeveer een maand voordat de opslag echt vol raakt. Ook JPMorgan en Kpler komen tot vergelijkbare inschattingen.
Sinds de blokkade op 13 april inging, leunt Iran steeds zwaarder op opslag op zee. Steeds meer tankers liggen stil voor de kust van het eiland Kharg, het belangrijkste exportpunt van het land. Een deel van die schepen is verouderd en verkeert in slechte staat. Opvallend is dat er zelfs na de aankondiging van de blokkade nog lege tankers de Perzische Golf binnenvoeren.
Daarmee vergroot Iran actief zijn opslagcapaciteit. De tankers fungeren als drijvende opslagtanks om olie tijdelijk vast te houden zolang export moeilijk blijft.
Volgens data van Kpler lagen deze week 18 tankers in de Perzische Golf en de Golf van Oman die eerder Iraanse olie vervoerden. Samen kunnen zij ongeveer 35 miljoen vaten ruwe olie opslaan.
Satellietbeelden laten zien dat er ook zaterdag nog tankers werden geladen, al ligt het tempo duidelijk lager dan eerder deze week. Dat wijst erop dat de ruimte om olie kwijt te kunnen steeds beperkter wordt.
De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent waarschuwde deze week dat het eiland Kharg “binnenkort zijn maximale capaciteit bereikt”. Volgens hem loopt Iran daardoor dagelijks zo’n 170 miljoen dollar aan inkomsten mis, wat de druk richting onderhandelingen moet opvoeren.
Ook analisten zien de spanning toenemen. “Het lijkt erop dat de productie duidelijk vertraagt. Er zit stress in het systeem,” zei Antoine Halff van databedrijf Kayrros tijdens een conference call.
Als de opslag volledig vol raakt, heeft Iran weinig opties over. Het land zal dan de productie verder moeten verlagen met het volume dat niet meer geëxporteerd kan worden. Uitgaande van een binnenlands verbruik van ongeveer 2 miljoen vaten per dag van vóór de oorlog, zouden olievelden dan nog maar op zo’n helft van hun capaciteit draaien.
Een alternatief is transport over land naar buurlanden zoals Turkije, Pakistan, Afghanistan en Oezbekistan. Die capaciteit is echter beperkt en ligt naar schatting tussen de 250.000 en 300.000 vaten per dag.
Ook alternatieve routes worden steeds lastiger. Zo kijkt Iran naar transport per trein richting China, de grootste afnemer van Iraanse olie. Die route is sneller dan vervoer over zee, maar ook aanzienlijk duurder. Dat is een probleem voor kleinere Chinese raffinaderijen, die juist afhankelijk zijn van goedkope olie en met zeer kleine marges werken.
Tegelijkertijd voert de druk vanuit de Verenigde Staten verder op. Het Amerikaanse ministerie van Financiën legde deze week sancties op aan tientallen personen die betrokken zouden zijn bij het Iraanse schaduwbankensysteem. Daaronder vallen ook Chinese raffinaderijen die Iraanse olie verwerken.
Die extra opslagcapaciteit kan Iran voorlopig wat tijd geven, al hangt veel af van hoe streng de Verenigde Staten de blokkade handhaven. Volgens Claire Jungman van Vortexa is de Iraanse olie-export juist gebouwd op flexibiliteit. Door gebruik te maken van drijvende opslag, overslag tussen schepen en oudere tankers, heeft het land meerdere manieren om olie in beweging te houden.
“Daardoor kan de export op korte termijn doorgaan, zelfs als de handhaving strenger wordt,” zegt Jungman. Volgens haar wordt het cruciaal of tankers erin slagen om na een lading weer terug te keren naar de Golf.
Ze spreekt daarom niet van een totale stilstand. “Het systeem staat onder druk, maar functioneert nog wel.”
Morningstar ziet vijf trends na de Iran-oorlog, van hogere olieprijzen tot goud en reshoring, die de markten de komende jaren beïnvloeden.
AI voorspelt Nvidia koers rond 210 dollar eind mei, maar verdeeldheid tussen modellen toont onzekerheid door concurrentie en marktontwikkelingen binnen sector wereldwijd.
Investeringen in de energietransitie stijgen sterk in 2026, met groei in elektrisch vervoer, netwerken en cleantech wereldwijd.
Hormuz is negen weken dicht en een miljard vaten olie zijn al weg. Handelaren waarschuwen voor rantsoenering, dieseltekort en wereldwijde recessie.
MSC laat zijn grote containerschepen de Straat van Hormuz mijden door in Jeddah te lossen. Vrachtwagens overbruggen vervolgens 1.300 kilometer over land.
De scheepvaart door Hormuz is opnieuw tot stilstand gekomen nadat de VS voor het eerst een Iraans schip in beslag namen. De olieprijs stijgt.
