Olieschok van miljard vaten door Hormuz: vraag staat op instorten

De sluiting van de Straat van Hormuz duurt inmiddels negen weken en heeft de wereldmarkt al een miljard vaten ruwe olie gekost. Grote handelaren waarschuwen dat de gevolgen nu snel voelbaar worden. Consumenten en bedrijven zullen hun vraag moeten terugschroeven, niet vrijwillig, maar omdat prijzen te hoog oplopen of overheden ingrijpen met rantsoenering.

Het verlies van een miljard vaten lijkt inmiddels vrijwel zeker. Dat is ruim twee keer zoveel als regeringen direct na het uitbreken van het conflict eind februari uit hun strategische voorraden vrijgaven. Die noodbuffers slinken in hoog tempo en houden de olieprijs voorlopig nog enigszins in toom, maar die ruimte wordt snel kleiner.

Waarom de vraag moet afkoelen

Door de blokkade van de Straat van Hormuz komt er naar schatting zo’n tien procent minder olie op de wereldmarkt. De vraag naar brandstof blijft voorlopig hoog, maar zonder voldoende aanbod kan die vraag niet volledig worden ingevuld.

In zo’n situatie past de markt zich vanzelf aan. Als het aanbod daalt, stijgt de prijs totdat consumenten en bedrijven hun gedrag aanpassen. Er wordt minder gereden, minder gevlogen en minder geproduceerd.

In de oliemarkt staat dat bekend als “demand destruction”. De vraag neemt niet af omdat de behoefte verdwijnt, maar omdat de prijs simpelweg te hoog wordt.

Volgens Saad Rahim, hoofdeconoom bij handelshuis Trafigura, is dat proces al begonnen. “Vraagvernietiging vindt plaats op plekken die niet direct zichtbaar zijn in de prijzen. Die aanpassing is al gaande, maar als dit doorzet moet de schaal groter worden. We zitten op een kritisch kantelpunt.”

Eerst Azië, nu het Westen

In de eerste weken werden vooral petrochemische fabrieken in Azië en het Midden-Oosten geraakt. Daar kwam de grondstof simpelweg niet meer aan, of werd hij onbetaalbaar. Ook de import van vloeibaar petroleumgas naar India, een belangrijke kookbrandstof, viel vrijwel direct stil door tekorten aan tankers en lading.

Inmiddels verschuift de druk naar het Westen en naar producten die consumenten direct voelen. Daar is de olie meestal nog wel beschikbaar, maar dwingen de hogere prijzen tot zuiniger gedrag. Automobilisten tanken minder, luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten en bedrijven schroeven hun productie terug.

Het Internationaal Energieagentschap verwacht deze maand de grootste daling van het wereldwijde olieverbruik in vijf jaar. Handelshuis Gunvor schat dat dat wereldwijde verlies volgende maand kan oplopen tot 5 miljoen vaten per dag, ongeveer vijf procent van de totale wereldproductie. Andere handelaren zien de impact nu al richting 4 miljoen vaten per dag bewegen.

Duitsland halveert groeiprognose

De economische schade wordt steeds zichtbaarder. Duitsland heeft zijn groeiverwachting gehalveerd en ook het Internationaal Monetair Fonds heeft de mondiale vooruitzichten verlaagd vanwege de oorlog.

In het zwaarste scenario van de Europese Centrale Bank kan de olieprijs oplopen tot 145 dollar per vat, terwijl de economische groei in de eurozone halveert. Ter vergelijking, Brent sloot vrijdag rond 105 dollar.

Ook marktpartijen schetsen sombere scenario’s. Adviesbureau FGE NexantECA verwacht dat een blokkade van twaalf weken de olieprijs kan opdrijven tot circa 154 dollar per vat. In een extreem scenario, waarin alleen hogere prijzen de balans herstellen, kan olie zelfs richting 250 dollar stijgen. Handelshuis Gunvor rekent met bandbreedtes tussen 200 en 300 dollar.

Volgens Cuneyt Kazokoglu van FGE wordt de impact nog onderschat. “Omdat er in het Westen nog geen zichtbare crisis is, denken veel mensen dat het meevalt. Maar vraaguitval komt in golven. Azië werd als eerste geraakt, Afrika volgt. Europa begint nu al te spreken over mogelijke brandstoftekorten.”

Diesel wordt het kantelpunt

De grootste kwetsbaarheid zit in de zogenoemde middendestillaten, met diesel als belangrijkste voorbeeld. Deze brandstof is essentieel voor vrachtvervoer, bouw en industrie. Juist daar begint de druk nu snel op te lopen.

De Europese dieselprijs steeg vorige maand tot boven 200 dollar per vat, het hoogste niveau sinds 2022. In India bereiden transportbedrijven zich al voor op rantsoenering en forse prijsstijgingen.

Volgens Vikas Dwivedi van Macquarie Group is dat een belangrijk signaal. “Binnen enkele weken verwachten we de eerste verstoringen in de dieselvoorziening. En diesel is de ruggengraat van het wereldwijde goederenvervoer. Zodra dat geraakt wordt, voelt iedereen het.”

Ook de luchtvaart krijgt de gevolgen te verwerken. Vietnamese maatschappijen en Air New Zealand schrapten als eerste routes. Inmiddels snijdt Lufthansa 20.000 korteafstandsvluchten uit het Europese zomerschema en beperkt KLM de capaciteit. In de Verenigde Staten verlaagt United Airlines de geplande groei met ongeveer vijf procent.

Buffers raken uitgeput

Overheden hebben tijd gekocht door massaal strategische voorraden vrij te geven. IEA-landen zoals de Verenigde Staten, Duitsland en Japan brachten samen circa 400 miljoen vaten op de markt, terwijl ook China zijn reserves aanspreekt.

Maar die ruimte is beperkt. Zodra de noodvoorraden slinken, blijft er minder bescherming over tegen nieuwe schokken en wordt de markt kwetsbaarder.

“We hebben in feite aanbod naar voren gehaald,” zei Russell Hardy, ceo van handelshuis Vitol. “Maar dat kun je niet blijven doen. Uiteindelijk moet de vraag omlaag, en dat heeft gevolgen voor de economie.”

Volgens Frederic Lasserre van Gunvor nadert een kritiek moment. Als de Straat van Hormuz binnen drie maanden niet heropent, verschuift de crisis van de oliemarkt naar de bredere economie. In dat scenario komt een wereldwijde recessie snel dichterbij.