Raad van State kraakt box 3-plan: crypto wordt ongelijk belast

De Raad van State haalt hard uit naar de nieuwe plannen voor box 3 en adviseert het kabinet om het volledige wetsvoorstel in te trekken. Volgens het adviesorgaan zijn de plannen onvoldoende zorgvuldig uitgewerkt en leveren ze grote problemen op voor de Belastingdienst.

Een belangrijk kritiekpunt is de ongelijke behandeling van cryptobeleggers. Zij zouden vanaf 2028 nog twee jaar belasting moeten betalen over winsten die ze niet hebben verzilverd, terwijl voor andere beleggingen nieuwe regels gaan gelden. Volgens de Raad van State is dat juridisch kwetsbaar en kunnen cryptobeleggers daardoor naar de rechter stappen.

Cryptobeleggers dreigen ongelijk belast te worden

Het kabinet wil vanaf 2028 de belasting op vermogen ingrijpend veranderen. Voor veel beleggingen moet een vermogenswinstbelasting gaan gelden. Daarbij betalen beleggers in principe pas belasting over een waardestijging wanneer zij hun winst daadwerkelijk realiseren, bijvoorbeeld door aandelen te verkopen.

Voor mensen die rechtstreeks Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH) of andere cryptomunten bezitten, geldt die verandering voorlopig niet.

Zij zouden in 2028 en 2029 nog onder een vermogensaanwasbelasting vallen. Daarbij wordt jaarlijks belasting berekend over de waardestijging van hun cryptomunten, ook wanneer ze deze niet hebben verkocht.

Een voorbeeld maakt duidelijk wat dit betekent.

Stel dat iemand voor 20.000 euro aan Bitcoin bezit en de waarde daarvan in een jaar stijgt naar 30.000 euro. Onder een vermogensaanwasbelasting telt die waardestijging van 10.000 euro mee voor de belastingberekening, ook als de belegger zijn Bitcoin gewoon vasthoudt.

Bij een vermogenswinstbelasting wordt die waardestijging in beginsel pas belast wanneer de belegging daadwerkelijk wordt verkocht.

Het verschil wordt vooral opvallend wanneer iemand via een ETF in crypto investeert. Zo’n belegging kan onder de nieuwe regels anders worden belast dan rechtstreeks aangehouden cryptomunten, terwijl beide beleggers profiteren van dezelfde koersstijging.

De Raad van State vindt dat het kabinet onvoldoende uitlegt waarom deze beleggers tijdelijk verschillend moeten worden behandeld.

Volgens het adviesorgaan is dat onderscheid juridisch kwetsbaar. Cryptobeleggers zouden daarom naar de rechter kunnen stappen als zij vinden dat ze onterecht anders worden belast.

Dat is een belangrijk risico voor het kabinet. De overheid is al jarenlang verwikkeld in juridische procedures over box 3. De nieuwe belastingregels moeten juist zorgen voor een eerlijker en juridisch houdbaar stelsel.

Met het voorgestelde onderscheid tussen cryptomunten en andere beleggingen dreigen volgens de Raad van State opnieuw juridische problemen te ontstaan.

Raad van State wil volledige box 3-wet intrekken

De kritiek van de Raad van State gaat veel verder dan alleen de behandeling van cryptomunten. Het adviesorgaan vindt dat de volledige hervorming van box 3 opnieuw moet worden bekeken.

Het kabinet wil de eerder aangenomen Wet werkelijk rendement box 3 aanpassen via een zogenoemde novelle. Dat is een aanvullend wetsvoorstel waarmee een bestaande, maar nog niet in werking getreden wet alsnog wordt gewijzigd. Met die aanpassing wil het kabinet sneller overstappen op een vermogenswinstbelasting.

Volgens de Raad van State is deze werkwijze niet geschikt voor een ingrijpende verandering met zulke grote financiële en praktische gevolgen. Ook de snelheid waarmee het kabinet de plannen door het parlement wil krijgen, leidt tot stevige kritiek.

De Raad van State stelt dat de haast afbreuk doet aan de zorgvuldigheid van het wetgevingsproces. Dat heeft volgens het adviesorgaan negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het wetsvoorstel en de uitvoering ervan.

De kritiek is zo fundamenteel dat de Raad van State adviseert om de volledige Wet werkelijk rendement box 3, die momenteel bij de Eerste Kamer ligt, in te trekken.

Ook het nieuwe wijzigingsvoorstel zou volgens de adviseurs niet moeten worden ingediend. In plaats daarvan moet het kabinet een nieuw wetsvoorstel uitwerken waarmee vanaf 2030 in één keer een vermogenswinstbelasting voor alle vermogenscategorieën wordt ingevoerd.

Daarmee zou ook worden voorkomen dat cryptobeleggers tijdelijk anders worden belast dan andere beleggers.

Belastingdienst noemt plannen voor 2028 onuitvoerbaar

Naast de juridische bezwaren zijn er grote problemen bij de uitvoering van het nieuwe belastingstelsel. Uit een uitvoeringstoets van de Belastingdienst blijkt dat de voorgestelde wijzigingen voor 2028 niet uitvoerbaar worden geacht.

Een belangrijk probleem is dat de fiscus tijdelijk twee verschillende manieren van belastingheffing moet toepassen.

Voor bepaalde beleggingen wordt belasting geheven wanneer winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Bij onder meer rechtstreeks aangehouden cryptomunten zou de jaarlijkse waardestijging voorlopig nog meetellen. Dat maakt het belastingstelsel ingewikkelder voor zowel beleggers als de Belastingdienst.

Volgens de Raad van State zijn voor deze tijdelijke regeling 252 extra voltijdsmedewerkers nodig. Dat komt boven op de ongeveer 900 extra medewerkers die al nodig waren voor de oorspronkelijke hervorming van box 3.

In totaal zou de Belastingdienst daarmee ongeveer 1.150 extra voltijdsmedewerkers nodig hebben. De aanvullende uitvoeringskosten van de tijdelijke wijzigingen worden geraamd op ongeveer 31 miljoen euro.

Ook de benodigde informatie vormt een probleem. Banken kunnen in 2028 en mogelijk ook in 2029 nog niet alle gegevens aanleveren die nodig zijn om gerealiseerde winsten op beleggingen te controleren.

Daardoor moeten belastingplichtigen vaker zelf berekenen hoeveel winst zij hebben gemaakt. Tegelijkertijd wordt het voor de Belastingdienst moeilijker om die berekeningen te controleren.

De Raad van State vraagt zich af waarom zoveel extra personeel en geld nodig zijn voor een tijdelijk belastingstelsel dat volgens de plannen slechts twee jaar zou bestaan.

Het adviesorgaan pleit daarom voor invoering van één nieuw stelsel vanaf 2030.

Als het kabinet dat advies volgt, wordt de voorgestelde tijdelijke belastingregeling voor cryptomunten in 2028 en 2029 niet ingevoerd. De huidige box 3-regels, waarbij belastingplichtigen onder voorwaarden hun werkelijke rendement kunnen aantonen, zouden dan voorlopig blijven gelden.

Het kabinet moet nu bepalen of het de plannen volledig herziet of ondanks de zware kritiek vasthoudt aan de beoogde invoering in 2028.