Belastingdruk Nederlanders flink gedaald, maar niet voor iedereen

Nederlandse huishoudens zijn een kleiner deel van hun bruto-inkomen kwijt aan inkomstenbelasting en premies voor de volksverzekeringen dan ruim tien jaar geleden. De gemiddelde Nederlander merkt daar alleen niet automatisch evenveel van. Vooral tussen inkomensgroepen en verschillende soorten huishoudens bestaan grote verschillen.

Nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien dat de mediane belastingdruk is gedaald van 15,4 procent in 2011 naar 12,3 procent in 2024. Bij de hoogste inkomens is juist nauwelijks sprake van een daling.

Belastingdruk daalt, behalve bij hoogste inkomens

Het CBS berekent de belastingdruk door te kijken naar de betaalde inkomstenbelasting en premies voor de Algemene Ouderdomswet (AOW), Algemene nabestaandenwet (Anw) en Wet langdurige zorg (Wlz). Dat bedrag wordt afgezet tegen het bruto huishoudensinkomen.

Nederland heeft een progressief belastingstelsel. Naarmate het inkomen stijgt, wordt doorgaans een groter deel daarvan afgedragen. Dat verschil is duidelijk zichtbaar in de cijfers.

Bij de tien procent huishoudens met de hoogste bruto-inkomens bedraagt de mediane belastingdruk 24,9 procent. Voor bijna alle inkomensgroepen ligt de belastingdruk lager dan in 2014. De hoogste inkomens vormen de uitzondering. Daar ligt de belastingdruk juist iets hoger.

Aan de andere kant betalen huishoudens binnen de laagste tien procent van de inkomens vaak helemaal geen inkomstenbelasting of premies voor de volksverzekeringen. Hun inkomen is daarvoor te laag.

Dat betekent niet dat deze groep nauwelijks belasting betaalt. Lagere inkomens hebben volgens het CBS relatief veel last van indirecte belastingen, waaronder btw. Die belastingen zijn niet meegenomen in deze cijfers.

Tweeverdieners betalen opvallend minder belasting

Ook de samenstelling van een huishouden maakt veel verschil. Vooral tussen eenverdieners en tweeverdieners ontstaat bij hetzelfde huishoudensinkomen een opvallend gat.

Bij een bruto jaarinkomen tussen 100.000 en 110.000 euro bedraagt de belastingdruk voor tweeverdieners bijvoorbeeld 11,9 procent. Eenverdieners met een vergelijkbaar huishoudensinkomen komen uit op 19,4 procent.

Dat is een verschil van 7,5 procentpunt, ondanks dat het totale inkomen van het huishouden ongeveer gelijk is.

Kijken we naar alle inkomensgroepen samen, dan is het verschil kleiner. Eenverdieners hebben een mediane belastingdruk van 16,7 procent. Bij tweeverdieners is dat 15,9 procent. Eenpersoonshuishoudens hebben bij een vergelijkbaar inkomen vaak de hoogste belastingdruk.

Gepensioneerden hebben de laagste belastingdruk

Van alle onderzochte groepen zijn gepensioneerden relatief het minste kwijt. Huishoudens waarvan een pensioenuitkering de belangrijkste inkomstenbron is, hebben een mediane belastingdruk van slechts 5,5 procent.

Dat komt onder meer doordat mensen die AOW ontvangen geen AOW-premie meer betalen. Daarnaast bevinden gepensioneerden zich relatief vaak in lagere inkomensgroepen. Hun mediane huishoudensinkomen bedroeg in 2024 44.600 euro.

Bij bijstandsontvangers lag het mediane inkomen nog lager, op 25.000 euro. Werknemers kwamen uit op 101.300 euro en zelfstandigen op 98.600 euro.

Zelfstandigen hebben met 15,6 procent de hoogste mediane belastingdruk wanneer huishoudens worden ingedeeld naar hun belangrijkste inkomstenbron. Zij zijn bovendien de enige groep waarbij de belastingdruk sinds 2014 is toegenomen. In dezelfde periode werd de zelfstandigenaftrek afgebouwd.

De cijfers hierboven omvatten niet alle belastingen en premies die huishoudens betalen. Nederlanders dragen bijvoorbeeld ook premies af voor pensioen en verzekeringen tegen werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid.

Wanneer die lasten worden meegerekend, bedroeg de mediane totale belasting- en premiedruk in 2024 32,3 procent van het bruto huishoudensinkomen. Ook dat is minder dan in 2011. Destijds ging het om 35,2 procent.