De grootste fout die beleggers geld kost – en hoe je ‘m vermijdt

Beleggers houden vaak veel te lang vast aan een aandeel of cryptomunt die al lange tijd onderpresteert. Dat komt door het endowment effect, oftewel het bezitseffect. Je vindt iets meer waard puur omdat het van jou is.

Wetenschappers waarschuwen er al tientallen jaren voor, maar het veelvoorkomende denkfout kost beleggers nog altijd rendement.

Endowment effect verdubbelt waarde koffiemok

De Amerikaanse econoom Richard Thaler gaf het fenomeen in 1980 zijn naam. Tien jaar later bewees hij het samen met Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman en collega Jack Knetsch in een beroemd experiment.

De helft van een groep studenten kreeg een koffiemok cadeau. Daarna mochten de bezitters hun mok verkopen aan de andere helft. De eigenaren vroegen doorgaans 7,12 dollar, terwijl kopers bleven steken op 2,87 dollar.

Alleen al het bezitten van de mok maakte het ding dus ruim twee keer zo waardevol in de ogen van de eigenaar. De verklaring heet verliesaversie. Iets kwijtraken doet ongeveer twee keer zoveel pijn als winnen plezier oplevert.

Verliezers blijven te lang aan boord

Bij beleggers krijgt het endowment effect gezelschap van het dispositie-effect, de neiging om winnaars te snel te verkopen en verliezers te lang vast te houden.

Econoom Terrance Odean spitte voor een studie uit 1998 de gegevens van 10.000 Amerikaanse beleggingsrekeningen door. Beleggers bleken anderhalf keer zo vaak geneigd om winst te verzilveren dan om verlies te nemen.

Dat kostte ze bakken met geld. De verkochte winnaars presteerden het jaar erna gemiddeld 3,4 procentpunt beter dan de verliezers die ze bleven koesteren.

Ook cryptobeleggers trappen erin. Onderzoekers vonden in 2023 hetzelfde patroon terug in de data van de Bitcoin-blockchain. Daar is het vasthouden van munten zelfs een erecode geworden onder de naam ‘hodl’. Nu is dat bij Bitcoin (BTC) ook gewoon een goede strategie, maar bij altcoins zoals Cardano (ADA) is het een heel ander verhaal.

Dat is niet zo gek, want een cryptomunt is voor veel bezitters meer dan een investering. Rond de digitale munten hangen hechte communities, waardoor verkopen bijna als verraad kan voelen.

Eén simpele vraag als medicijn

Gelukkig is er een simpele test. Vraag jezelf af of je het aandeel of de cryptomunt vandaag opnieuw zou kopen als je het nog niet bezat. Is het antwoord nee, dan is er eigenlijk geen reden om de positie aan te houden.

Onderzoekers van het Amerikaanse Caltech ontdekten in 2014 nog een trucje. Beleggers die hun aankoopprijs niet konden zien, lieten verliezende posities veel makkelijker los. Wie de koopprijs uit zijn hoofd zet en alleen naar de toekomst kijkt, beslist dus een stuk rationeler.