Heftige kritiek op box 3-plan: ‘Beleggers vluchten straks massaal het land uit’

Een voorstel van werkgeversorganisatie VNO-NCW over de toekomst van de vermogensbelasting zorgt voor verdeeldheid onder economen en politici. Waar de organisatie kansen ziet voor economie en schatkist, klinken vanuit de wetenschap duidelijke waarschuwingen.

VNO-NCW: ‘Rente-op-rente-effect levert meer op’

VNO-NCW wil af van de jaarlijkse belasting op papieren winsten in box 3, zoals het kabinet nu voorstelt. In plaats daarvan pleit de organisatie voor een vermogenswinstbelasting. Daarbij wordt pas belasting geheven op het moment dat de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld bij verkoop van aandelen of bij dividenduitkering.

VNO-NCW is de grootste werkgeversorganisatie van Nederland en vertegenwoordigt duizenden bedrijven, van het mkb tot multinationals.

Volgens de organisatie is hun alternatief op lange termijn gunstiger voor zowel beleggers als de overheid. Omdat alleen gerealiseerde winsten worden belast, kan vermogen langer doorgroeien. Op basis van eigen berekeningen zou dat over dertig jaar tijd ruim een derde méér belastingopbrengst opleveren.

De redenering leidde tot een motie van meerdere Kamerleden. Zij vragen het Centraal Planbureau (CPB) om de langetermijnopbrengsten van beide systemen opnieuw door te rekenen.

Analyse rammelt volgens economen

Topeconomen uiten stevige kritiek op de analyse van VNO-NCW. Hoogleraar overheidsfinanciën Bas Jacobs (VU Amsterdam) noemt de berekeningen “op drijfzand gebaseerd”. Hij stelt dat een vermogenswinstbelasting beleggers juist stimuleert om verkoop uit te stellen, waardoor belastinginkomsten vertragen of zelfs verdwijnen. “Wat voordelig is voor de belegger, is nadelig voor de schatkist.”

Ook universitair hoofddocent economie Aart Gerritsen waarschuwt: als belastinginkomsten later binnenkomen, moet de overheid eerder lenen om uitgaven te dekken. “Dat kost rente. Door dat aspect te negeren, valt de hele analyse in duigen.”

Hoogleraar fiscale economie Peter Kavelaars benadrukt dat het verschil op lange termijn klein is, maar dat het huidige systeem op korte termijn duidelijk meer oplevert voor de staat.

Politiek verdeeld, uitvoering complex

Hoewel het kabinet vasthoudt aan het huidige wetsvoorstel, klinkt in de Tweede Kamer wel steun om het voorstel van VNO-NCW te laten doorrekenen. Staatssecretaris Eugène Heijnen (BBB) erkent dat een vermogenswinstbelasting voordelen kan hebben, maar noemt invoering vóór 2028 onhaalbaar.

Een volledige overstap zou de schatkist in de eerste vijf jaar naar schatting minstens 5 miljard euro kosten. Toch wil een Kamermeerderheid na besluitvorming over het huidige voorstel alsnog toewerken naar een systeem gebaseerd op gerealiseerde winsten.

Nieuwe box 3-regels raken crypto-beleggers hard

Ook vanuit de cryptosector klinkt forse kritiek op het voorgestelde box 3-stelsel dat vanaf 2028 moet ingaan. Financieel analisten Madelon Vos en Bert Slagter stellen dat vooral crypto-beleggers hard worden geraakt, omdat zij belasting moeten betalen over koerswinsten die ze nog niet hebben verzilverd.

Vos noemt het voorstel een reden voor vermogende Nederlanders om te emigreren. Vermogen opbouwen en behouden wordt volgens haar “zo wel erg lastig”. Slagter spreekt zelfs van een “Orwelliaans gedrocht” en stelt dat de overheid schijnwinsten belast die ontstaan door inflatie, die ze zelf veroorzaakt.

Bijvoorbeeld: als de Bitcoin (BTC) koers in een jaar verdubbelt van 100.000 naar 200.000 dollar, wordt de papieren winst van 100.000 dollar volledig belast. Daarover betaal je straks mogelijk 36 procent belasting. Wie dat bedrag niet op de plank heeft liggen, zal een deel van zijn crypto moeten verkopen om aan de aanslag te voldoen.

Het wetsvoorstel is nog niet definitief. Om invoering per 1 januari 2028 te halen, moet de Tweede Kamer uiterlijk 15 maart 2026 instemmen. Uitstel zou niet alleen de timing in gevaar brengen, maar de overheid ook jaarlijks meer dan 2 miljard euro kosten.