Heropening Straat van Hormuz lijkt onmogelijk zonder staakt-het-vuren met Iran

De Straat van Hormuz, verantwoordelijk voor ongeveer een vijfde van de wereldwijde olietoevoer, is door het conflict met Iran vrijwel onbegaanbaar geworden.

President Donald Trump dringt aan op een internationale marinecoalitie om de doorgang te herstellen, maar bondgenoten van Europa tot Azië twijfelen openlijk aan de haalbaarheid. Zonder staakt-het-vuren blijft heropening volgens analisten een illusie.

Scheepvaart ligt grotendeels stil

Het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz is vrijwel stilgevallen. Iran houdt met sporadische aanvallen en de dreiging van zeemijnen de controle stevig in handen. In de praktijk bepaalt Teheran wie er nog doorheen mag, niet de buitenlandse marines die in de regio aanwezig zijn.

Slechts een paar schepen wisten de oversteek te maken, vaak door dicht langs de Iraanse kust te varen. Dat wijst erop dat doorgang alleen mogelijk is met impliciete toestemming van Iran.

De impact is groot. Sinds de eerste Amerikaans-Israëlische aanvallen op 28 februari is de prijs van Brent-olie met zo’n 40 procent gestegen tot boven de 100 dollar per vat. Wereldwijd lopen brandstofprijzen op en komt de aanvoer van diesel en vliegtuigbrandstof steeds meer onder druk te staan.

Bondgenoten haken af

Trump stelde voor om met een internationale vloot commerciële schepen veilig door de Straat van Hormuz te begeleiden. Maar veel bondgenoten zien dat niet zitten. Landen als Duitsland en Japan twijfelen of een paar extra oorlogsschepen echt verschil maken tegen de dreiging van Iraanse mijnen en drones.

Ook andere politieke leiders houden afstand. De Britse premier Keir Starmer benadrukte dat zijn land niet in het conflict wil worden meegesleept en noemde het heropenen van de zeestraat “allesbehalve eenvoudig”. De Franse president Emmanuel Macron gaf aan voorlopig niet mee te doen, al staat Frankrijk wel open voor samenwerking zodra de situatie rustiger wordt.

Trump reageerde fel op die terughoudendheid. Volgens hem hebben de Verenigde Staten geen hulp nodig, niet van NAVO-landen en ook niet van bondgenoten zoals Japan, Australië of Zuid-Korea.

Militaire oplossing biedt geen garantie

Analisten wijzen op de situatie in de Rode Zee als waarschuwing. Daar slaagden Houthi-milities uit Jemen erin het scheepvaartverkeer flink te verstoren, ondanks bombardementen door de Verenigde Staten en hun bondgenoten.

Volgens Bob McNally, voormalig adviseur van het Witte Huis, kan het weken duren voordat de Straat van Hormuz veilig is. Zolang Iran nog beschikt over middelen zoals zeemijnen, drones en snelle aanvalseenheden, blijft het simpelweg te gevaarlijk om schepen door de doorgang te sturen.

Daar komt bij dat de zeestraat op het smalste punt nog geen 50 kilometer breed is. Schepen bevinden zich daardoor al snel binnen bereik van wapens vanaf de kust. Voor verzekeraars en banken is dat een groot risico, waardoor routes in de buurt van Iran voorlopig gemeden blijven.

Zelfs na oorlog blijft dreiging bestaan

Landen als Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten proberen de schade te beperken door olie via pijpleidingen te vervoeren. Toch is dat lang niet genoeg om het verlies van de Straat van Hormuz op te vangen.

Zelfs als het conflict stopt, betekent dat niet automatisch dat de scheepvaart weer op gang komt. Iran kan de dreiging blijven inzetten als drukmiddel. Een paar gerichte aanvallen zijn al voldoende om rederijen af te schrikken.

Volgens analist Torbjorn Soltvedt hoeft Iran de zeestraat niet eens officieel te sluiten. Het is genoeg om de situatie gevaarlijk te laten lijken, zodat commerciële partijen het risico niet willen nemen.

De oorlog duurt inmiddels al drie weken en een staakt-het-vuren lijkt voorlopig niet in zicht.