Koopkracht westerse werknemers krimpt opnieuw door Iran-oorlog

Werknemers in steeds meer rijke landen zien hun koopkracht opnieuw onder druk komen. Door de energiecrisis rond de Straat van Hormuz stijgen prijzen sneller dan lonen, waardoor reële lonen beginnen te krimpen. Dat is een pijnlijke draai, omdat huishoudens in veel landen net begonnen waren te herstellen van de inflatieschok van 2022.

De kern van het probleem is simpel. Door de oorlog met Iran en de verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz zijn de prijzen voor energie, brandstof en vliegtickets hard opgelopen. Die hogere kosten werken door in de rest van de economie.

Amerikaanse lonen lopen achter op inflatie

In de Verenigde Staten steeg de inflatie in april naar 3,8 procent op jaarbasis. De gemiddelde uurlonen namen in dezelfde periode met 3,6 procent toe. Daarmee stijgen de prijzen voor het eerst in twee jaar weer sneller dan de lonen.

Dat betekent dat Amerikanen op papier misschien meer verdienen, maar in de praktijk minder kunnen kopen. Volgens Diane Swonk, hoofdeconoom bij KPMG US, blijft de oorlog bovendien druk zetten op prijzen, zelfs als de Straat van Hormuz morgen weer opengaat.

Dat komt doordat verstoringen in energie en toeleveringsketens niet meteen verdwijnen. Hogere transportkosten, duurdere brandstof en onzekerheid in handelsroutes werken vertraagd door in de economie.

Ook Europa krijgt klap

Ook in het Verenigd Koninkrijk en de eurozone komt de koopkracht opnieuw onder druk. Britse lonen groeiden in reële termen nog maar met 0,1 procent in de drie maanden tot maart, exclusief bonussen. Omdat de inflatie verder oploopt en de arbeidsmarkt zwakker wordt, dreigt daar opnieuw een periode van dalende reële lonen.

In de eurozone is de energieschok een nieuwe tegenvaller voor werknemers die net een deel van de koopkracht hadden teruggewonnen na de inflatiegolf van 2022. Claus Vistesen van Pantheon Macroeconomics verwacht dat de reële loongroei in de eurozone dit jaar dicht bij nul uitkomt. In landen met weinig begrotingsruimte, zoals Frankrijk, kan die zelfs duidelijk negatief worden.

Centrale banken zitten klem

Voor beleidsmakers ontstaat een lastig dilemma. Als huishoudens minder te besteden hebben, kunnen zij hun consumptie terugschroeven. Dat remt de economische groei en kan bedrijven dwingen om minder personeel aan te nemen.

Maar er is ook een tweede risico. Als werknemers hogere lonen eisen om de gestegen prijzen te compenseren, kan de inflatie hardnekkiger worden. Dan ontstaat het gevaar van een loon-prijsspiraal, waarbij hogere prijzen leiden tot hogere lonen en die hogere lonen opnieuw tot hogere prijzen.

Voor centrale banken is dat bijzonder moeilijk. Verhogen zij de rente, dan drukken zij de economie verder omlaag. Doen zij niets, dan lopen zij het risico dat inflatieverwachtingen losraken.

Frankrijk kwetsbaar, Duitsland beter beschermd

Binnen Europa zijn de verschillen groot. Frankrijk lijkt kwetsbaar, omdat de overheid weinig ruimte heeft om consumenten met belastingverlagingen of steunmaatregelen te beschermen. Volgens Vistesen krijgen Franse consumenten de klap daardoor harder te verduren.

Duitsland staat er iets anders voor. Ook daar is de onderhandelingspositie van werknemers zwakker, maar consumenten worden deels beschermd door maatregelen zoals lagere brandstofaccijnzen. In sommige andere Europese landen, zoals Spanje, helpen grotere spaarbuffers, loonindexatie en fiscale steun om de pijn te verzachten.