De oorlog in het Midden-Oosten en de blokkade van belangrijke energieroutes zorgen opnieuw voor stijgende gas- en olieprijzen. Daardoor groeit in Europa de angst voor een nieuwe energiecrisis, vergelijkbaar met die van 2022. Toch denken veel economen dat zo’n scenario dit keer minder waarschijnlijk is.
Volgens energie-experts is de situatie vandaag fundamenteel anders dan vier jaar geleden. Europa heeft inmiddels meer alternatieve energiebronnen, gebruikt minder gas en beschikt over nieuwe importmogelijkheden. Daardoor kan de impact van de huidige spanningen waarschijnlijk beter worden opgevangen.
De Europese gasprijs is de afgelopen dagen flink gestegen door de oorlog in het Midden-Oosten en de blokkade van de Straat van Hormuz, een cruciale route voor olie en gastransport. Toch liggen de prijzen nog altijd ver onder de extreme niveaus van de energiecrisis in 2022.
Destijds schoot de gasprijs op de Europese TTF-beurs omhoog tot meer dan 300 euro per megawattuur. Nu ligt die rond de 60 euro. Dat is een duidelijke stijging, maar volgens energie-economen niet te vergelijken met de historische piek van vier jaar geleden.
Een belangrijke reden is dat de uitgangspositie nu anders is. Voor de oorlog in Oekraïne was Russisch pijpleidinggas extreem goedkoop. Daardoor kon de prijs destijds in korte tijd duizenden procenten stijgen. Inmiddels zijn Europese energieprijzen al structureel hoger, waardoor de procentuele schokken kleiner zijn.
Een van de grootste verschillen met 2022 is dat Europa inmiddels veel minder afhankelijk is van Russisch gas. In de afgelopen jaren zijn nieuwe importketens opgebouwd, vooral voor vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten en Qatar.
Ook heeft Europa extra infrastructuur gebouwd. Zo heeft Duitsland in korte tijd meerdere LNG-terminals geopend om gas per schip te kunnen importeren. Dat geeft landen meer flexibiliteit wanneer leveringen uit andere regio’s wegvallen.
Daarnaast speelt de energietransitie een steeds grotere rol. In veel Europese landen zijn de afgelopen jaren nieuwe wind- en zonneparken gebouwd. Die duurzame energiebronnen drukken de vraag naar gascentrales, die tegenwoordig vooral worden ingezet wanneer er tijdelijk weinig wind of zon is.
Volgens economen gebruikt Europa inmiddels ongeveer vijftien procent minder gas dan tijdens de vorige energiecrisis. Tegelijkertijd produceren kerncentrales in Frankrijk en waterkrachtcentrales in Noorwegen weer meer elektriciteit dan destijds.
Ook aan de aanbodkant verandert er veel. In de Verenigde Staten komt dit jaar extra capaciteit beschikbaar voor de export van LNG. Dat kan wereldwijd extra gas op de markt brengen en de prijzen temperen.
Een andere factor is China. Dat land is een grote afnemer van LNG, maar kan bij hoge gasprijzen sneller overschakelen op kolencentrales. Als China minder LNG koopt, komt er meer gas beschikbaar voor andere markten zoals Europa.
Een belangrijke les uit de energiecrisis van 2022 is dat overheden sneller ingrijpen wanneer prijzen te hard stijgen. Europese landen hebben inmiddels noodmaatregelen klaarstaan om huishoudens en bedrijven te ondersteunen als energiekosten opnieuw oplopen.
Daarnaast werken EU-landen tegenwoordig vaker samen bij het inkopen van gas. Tijdens de vorige crisis probeerden landen afzonderlijk hun gasvoorraden te vullen, waardoor ze elkaar op de wereldmarkt opboden en de prijzen verder opliepen.
Door gezamenlijk op te treden kan Europa volgens economen beter voorkomen dat prijzen opnieuw volledig uit de hand lopen.
Ondanks deze structurele verbeteringen blijft de situatie onzeker. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de Europese gasprijzen deze week al met tientallen procenten gestegen. Tegelijkertijd zijn de gasvoorraden in Europa momenteel relatief laag.
Analisten waarschuwen daarom dat energie de komende tijd waarschijnlijk duurder blijft dan eerder dit jaar. Toch verwachten veel economen dat een crisis van de omvang van 2022 voorlopig uitblijft. De energiemarkt is simpelweg beter voorbereid op schokken dan vier jaar geleden.
President Trump bevestigt dat een valutaswap met de Verenigde Arabische Emiraten wordt overwogen. De gevolgen van de Iran-oorlog raken de rijke bondgenoot hard.
Wapenstilstand VS en Iran loopt woensdagavond af, diplomatie ligt stil en risico op escalatie groeit terwijl olieprijzen hoog blijven.
Zelfs als de Straat van Hormuz morgen heropent, zou de schade volgens dit onderzoek al geleden zijn. Komt er dan toch een crash?
De mislukte vredesgesprekken met Iran drukken maandag op aandelen. Analisten verwachten een stijgende dollar en olieprijs. De schade kan meevallen als markten het als uitstel zien.
Heeft China lak aan de Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz? Wat heeft dit te betekenen voor het conflict en de markten?
De scheepvaart door Hormuz is opnieuw tot stilstand gekomen nadat de VS voor het eerst een Iraans schip in beslag namen. De olieprijs stijgt.
