Iran lijkt van de oorlog gebruik te willen maken om zijn greep op de Straat van Hormuz structureel te versterken. Volgens nieuwe signalen uit Teheran werkt het land aan een systeem waarbij alleen goedgekeurde schepen nog doorgang krijgen, mogelijk tegen hoge vergoedingen, en dat regime zou ook na het einde van de oorlog kunnen blijven bestaan.
Dat is een ingrijpende ontwikkeling, omdat de Straat van Hormuz een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld is. Voor de oorlog liep ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie-export via deze smalle doorgang.
Iran zegt dat “niet-vijandige” schepen in overleg met de Iraanse autoriteiten mogen passeren, terwijl Amerikaanse, Israëlische en andere “deelnemers aan de agressie” worden uitgesloten. Daarmee probeert Teheran de feitelijke controle over de zeestraat om te zetten in een blijvend politiek en economisch machtsmiddel.
Volgens berichten uit de regio zouden sommige schepen inmiddels tot 2 miljoen dollar betalen om veilig door de Golf te komen. Iraanse functionarissen spreken zelfs openlijk over een “nieuw regime” in de waterweg.
De werkwijze lijkt daarbij steeds georganiseerder te worden:
De gevolgen voor de scheepvaart zijn enorm. Waar voor het conflict nog ongeveer 135 schepen per dag door de Straat van Hormuz voeren, is het verkeer inmiddels bijna stilgevallen.
Tussen 1 en 25 maart werden nog maar 116 doorgangen geregistreerd, een daling van 97 procent vergeleken met dezelfde periode in februari. De schepen die nog wel passeren, zijn vooral verbonden aan Chinese, Indiase of Golfbelangen.
Geen van de ladingen die sinds het uitbreken van de oorlog door de zeestraat kwam, was bestemd voor de Verenigde Staten of Europa. De meeste gingen naar Oost-Azië, met daarnaast enkele zendingen naar Oost-Afrika en Zuid-Amerika.
Het plan van Iran roept direct grote juridische vragen op. Volgens internationaal zeerecht mag een kuststaat het verkeer wel reguleren om veiligheidsredenen, maar niet willekeurig schepen bevoordelen of benadelen.
Toch lijkt Iran daar weinig boodschap aan te hebben. In Teheran wordt openlijk verwezen naar historische voorbeelden zoals de Deense tolheffing in de Baltische Zee en het Suezkanaal. Sommige Iraanse stemmen denken zelfs dat dit systeem 70 tot 80 miljard dollar per jaar kan opleveren.
Als Iran echt doorgaat met het wit- en zwartlijsten van schepen, dan kan dat de rol van de Straat van Hormuz op langere termijn veranderen. Golfstaten zullen dan sneller zoeken naar alternatieven, zoals extra pijpleidingen buiten de zeestraat om.
Voor nu is de kern duidelijk: Iran probeert niet alleen militaire druk uit te oefenen, maar ook een nieuw verdienmodel te bouwen rond een van de belangrijkste energieroutes ter wereld. Dat maakt de inzet van deze oorlog nog groter dan alleen de gevechten zelf.
President Trump bevestigt dat een valutaswap met de Verenigde Arabische Emiraten wordt overwogen. De gevolgen van de Iran-oorlog raken de rijke bondgenoot hard.
Wapenstilstand VS en Iran loopt woensdagavond af, diplomatie ligt stil en risico op escalatie groeit terwijl olieprijzen hoog blijven.
Zelfs als de Straat van Hormuz morgen heropent, zou de schade volgens dit onderzoek al geleden zijn. Komt er dan toch een crash?
De mislukte vredesgesprekken met Iran drukken maandag op aandelen. Analisten verwachten een stijgende dollar en olieprijs. De schade kan meevallen als markten het als uitstel zien.
Heeft China lak aan de Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz? Wat heeft dit te betekenen voor het conflict en de markten?
De scheepvaart door Hormuz is opnieuw tot stilstand gekomen nadat de VS voor het eerst een Iraans schip in beslag namen. De olieprijs stijgt.
