Box 3-ruzie: Heinen ligt onder vuur, ook binnen eigen coalitie

Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) ligt onder vuur vanwege zijn aanpak van de belastingplannen. De minister zegt een oplossing te hebben gevonden voor een miljardenprobleem rond box 3, maar andere politieke partijen weten van niets.

Zelfs binnen de coalitie groeit de irritatie over zijn optreden. Ondertussen dringt de tijd om een akkoord te bereiken over de belasting op spaargeld en beleggingen.

Heinen claimt oplossing, maar partijen weten van niets

De onrust ontstond nadat Heinen na overleg met de ChristenUnie verklaarde dat hij een oplossing ziet voor de financiële problemen rond box 3. De hervorming van de belasting op spaargeld en beleggingen dreigt de overheid de komende jaren miljarden euro’s te kosten. Toch heeft de minister naar eigen zeggen een manier gevonden om het tekort op te vangen. “Ik denk dat ik een puzzel heb gelegd die op breed draagvlak kan gaan rekenen”, zei hij.

Die uitspraak zorgde direct voor verbazing. Binnen de coalitie bestaat namelijk nog geen overeenstemming over de plannen en verschillende oppositiepartijen hebben evenmin een concreet voorstel ontvangen. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker bevestigde dat zij nog niet weet hoe Heinen het financiële probleem wil oplossen. Ze maakt zich zorgen dat een definitieve oplossing nog altijd ontbreekt.

Ook bij andere partijen groeit de frustratie. Pro-Kamerlid Luc Stultiens reageerde tegenover BNR kritisch op de gang van zaken. “We wachten al een half jaar op een serieus voorstel met dekking en het verbaast mij hoe rommelig het verloopt.” Ja21-Kamerlid Michiel Hoogeveen voelt zich eveneens buitengesloten. Zijn partij ging ervan uit dat de oplossing gezamenlijk zou worden uitgewerkt. “Het voelt nu alsof we voor een voldongen feit worden geplaatst”, aldus Hoogeveen.

Wat verandert er aan de belasting op spaargeld en beleggingen?

De politieke ruzie draait om de hervorming van box 3. Dat is het onderdeel van de inkomstenbelasting waarmee Nederlanders belasting betalen over hun vermogen, waaronder spaargeld, aandelen en andere beleggingen. Met de Wet werkelijk rendement wil het kabinet ervoor zorgen dat belastingplichtigen worden belast op basis van hun daadwerkelijke rendement, in plaats van een veronderstelde opbrengst.

Een belangrijk discussiepunt is het moment waarop beleggers belasting moeten betalen. In het oorspronkelijke voorstel zouden zij ook belasting verschuldigd zijn over waardestijgingen van aandelen die nog niet waren verkocht. Dat leidde tot kritiek, omdat beleggers daardoor belasting zouden kunnen betalen over winsten die zij nog niet daadwerkelijk hebben ontvangen.

Het kabinet wil daarom overstappen van een vermogensaanwasbelasting naar een vermogenswinstbelasting. Bij die laatste vorm wordt belasting geheven wanneer een waardestijging daadwerkelijk wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld door aandelen te verkopen. Die aanpassing kost de overheid echter miljarden euro’s aan verwachte belastinginkomsten. Heinen moet een manier vinden om dat tekort op te vangen, zonder dat de rekening onevenredig bij kleinere spaarders terechtkomt.

Het aangepaste wetsvoorstel ligt inmiddels bij de Raad van State voor spoedadvies. Het advies en een nieuw voorstel om het financiële tekort op te vangen moeten maandag naar de Tweede Kamer. Daarmee staat de minister onder druk om snel duidelijkheid te geven over de gevolgen voor spaarders en beleggers.

Irritatie binnen coalitie groeit terwijl deadline nadert

De kritiek op Heinen beperkt zich niet tot zijn uitspraken over box 3. Binnen D66 en CDA bestaat al langer onvrede over zijn zelfstandige optreden. Zo sprak de minister deze week op eigen initiatief met Gidi Markuszower, die met zeven zetels in de Tweede Kamer zit. Andere coalitiepartijen en kabinetsleden waren niet op de hoogte van dat gesprek. Premier Rob Jetten was volgens het ministerie van Financiën wel vooraf geïnformeerd.

Heinen verdedigt zijn werkwijze. Volgens hem moet het kabinet met zoveel mogelijk partijen spreken om voldoende steun voor het Belastingplan te verzamelen. Toch zorgt zijn aanpak vaker voor spanningen. Eind augustus verklaarde hij bijvoorbeeld al een oplossing te hebben gevonden voor de begrotingsonderhandelingen, terwijl D66 en CDA op dat moment nog geen akkoord hadden bereikt.

De minister kreeg bovendien kritiek op een conceptbegroting die volgens Jetten en CDA-vicepremier Van den Brink te rechts was. Daardoor dreigde de steun van Pro, de grootste oppositiepartij in beide Kamers, buiten bereik te raken. De onenigheid over box 3 maakt het voor Heinen nog lastiger om voldoende partijen achter zijn plannen te krijgen.

Ondertussen neemt de politieke druk verder toe. CDA-leider Henri Bontenbal wil dat er deze week duidelijkheid komt. “Het duurt mij veel te lang, ik had in de zomer al een deal willen hebben”, zei hij. Ook Pro-leider Jesse Klaver waarschuwt voor de gevolgen als de onderhandelingen blijven vastlopen. “Voor je het weet moet je terug naar de kiezer en dat wil ik voorkomen.”